سيستم پرورش ماهي در قفس ، ارا ئه روشي است كه به واسطه آن گونه هاي با ارزش درون قفس هاي معلق در آب و گونه هايي كه به واسطه فيلتر كردن تغذيه مي كنند ، در خارج ازقفس نگهداري مي شوند.

در اين سيستمها ، ماهيان درون قفس از جيره غذايي با پروتئين بالا استفاده مي كنند در حاليكه ماهيان درون آب دريا يا آب استخر غذاي خود را از غذاهاي طبيعي محيط بدست مي آورند (مثلا در استخرها: استفاده از ضايعات غذايي قفس ها و مدفوع ماهيان ،كه سبب باروري استخرمي شود . )

سيستمهاي بكارگيري قفس درون آب ،داراي فوايد بسياري مي باشدكه ازآن جمله مي توان پرورش ماهي با كنترل غذا دهي درون سيستم ، استفاده ازتمام سطوح آب وتوليد بالا با توجه به گردش ساده سيستم ، نام برد كه در اين سيستم گردشي ، ماهيان در قفس رشد كرده و بزرگ مي شوند در حاليكه در درون استخريا دريا ، ماهيان كوچكتر در حال رشد و پرورش مي باشند .

در اين سيستم از ضايعات غذايي ماهيان درون قفس ، ماهيان كوچكتر و در حال رشد استفاده مي نمايند كه اين عمليات در سيستمهاي پرورش متراكم كمتر مي تواند به مرحله اجرا در آيد . در ارائه ي اين روش در استخر ماهيان كوچك در استخرها با ظرفيت مشخص ، ذخيره شده و به وسيله ضايعات غذايي ماهيان درون قفس ، رشد مي كنند و به وزن بازاري مي رسند . زماني كه ماهيان به وزن بازاري رسيدند و ظرفيت استخر ها كامل شد ، ماهيان به درون قفس ها منتقل شده تا به تدريج به بازار مصرف عرضه شوند ،

 

 

پرورش ماهي درقفس  cageculture                

منظور از قفس يا كيج بخشي از آب دريا ، سراب ، آب پشت سد و.... است كه از اطراف و كف توسط ابزارهاي مختلفي مثل توري با چشمه هاي مختلف محصور مي گردد و در آن محيط محصور ماهي پرورش داده شود . اولين بار ماهيگيران از قفس براي نگهداري موقت ماهي ( تا زمان آماده شدن براي فروش ) استفاده مي كردند . پرورش در قفس پديده اي است نو كه در سالهاي اخير در نواحي ساحلي انجام مي شود . تنوع زيادي در اندازه ها و طرحهاي قفس ديده مي شود . قفس ها با شرايط مختلف محيطي تطابق پذيري زيادي دارند و از آنها به طرق مختلف استفاده مي شود. سيستم پرورش ماهي در قفس ، ارا ئه روشي است كه به واسطه آن گونه هاي با ارزش درون قفس هاي معلق در آب و گونه هايي كه به واسطه فيلتر كردن تغذيه مي كنند ، در خارج ازقفس نگهداري مي شوند.

در اين سيستمها ، ماهيان درون قفس از جيره غذايي با پروتئين بالا استفاده مي كنند در حاليكه ماهيان درون آب دريا يا آب استخر غذاي خود را از غذاهاي طبيعي محيط بدست مي آورند (مثلا در استخرها: استفاده از ضايعات غذايي قفس ها و مدفوع ماهيان ،كه سبب باروري استخرمي شود . )

سيستمهاي بكارگيري قفس درون آب ،داراي فوايد بسياري مي باشدكه ازآن جمله مي توان پرورش ماهي با كنترل غذا دهي درون سيستم ، استفاده ازتمام سطوح آب وتوليد بالا با توجه به گردش ساده سيستم ، نام برد كه در اين سيستم گردشي ، ماهيان در قفس رشد كرده و بزرگ مي شوند در حاليكه در درون استخريا دريا ، ماهيان كوچكتر در حال رشد و پرورش مي باشند .

در اين سيستم از ضايعات غذايي ماهيان درون قفس ، ماهيان كوچكتر و در حال رشد استفاده مي نمايند كه اين عمليات در سيستمهاي پرورش متراكم كمتر مي تواند به مرحله اجرا در آيد . در ارائه ي اين روش در استخر ماهيان كوچك در استخرها با ظرفيت مشخص ، ذخيره شده و به وسيله ضايعات غذايي ماهيان درون قفس ، رشد مي كنند و به وزن بازاري مي رسند . زماني كه ماهيان به وزن بازاري رسيدند و ظرفيت استخر ها كامل شد ، ماهيان به درون قفس ها منتقل شده تا به تدريج به بازار مصرف عرضه شوند ، پرورش ماهي درقفس  cageculture                

منظور از قفس يا كيج بخشي از آب دريا ، سراب ، آب پشت سد و.... است كه از اطراف و كف توسط ابزارهاي مختلفي مثل توري با چشمه هاي مختلف محصور مي گردد و در آن محيط محصور ماهي پرورش داده شود . اولين بار ماهيگيران از قفس براي نگهداري موقت ماهي ( تا زمان آماده شدن براي فروش ) استفاده مي كردند . پرورش در قفس پديده اي است نو كه در سالهاي اخير در نواحي ساحلي انجام مي شود . تنوع زيادي در اندازه ها و طرحهاي قفس ديده مي شود . قفس ها با شرايط مختلف محيطي تطابق پذيري زيادي دارند و از آنها به طرق مختلف استفاده مي شود.

 

1- انواع قفس

-قفس هاي ثابت

-قفس هاي شناور

- قفس هاي قابل غوطه وري

- قفس هاي غوطه ور

 

2- معيار هاي انتخاب محل استقرار

3- شرايط محل استقرار قفس

- عمق

- بستر

- جريان آب

 

              4 - مواد مناسب ساخت قفس

5- جنبه هاي پرورش در قفس             

- طول دوره پرورش

- حمل و نقل و رها سازي ماهي

- غذا دهي

- صيد

6- رعايت چند نكته مديريتي در زمان پرورش

 1)انواع قفس

قفس ها در مقايسه با انواع اوليه آن توسعه زيادي يافته و امروزه انواع و طرحهاي زيادي از آنها وجود دارد . (قفس ثابت و شناور رايج تر است )

    قفس هاي ثابت : از يك كيسه توري شكل تشكيل شده اند كه به وسيله تيرك هايي در كف درياچه يا رودخانه در آب نگهداري مي شود . اين قفس ها نسبتا ً ارزان و ساختن آنها آسان است ولي از لحاظ اندازه و شكل محدوديت دارند و فقط در محل هاي كم عمق با بستر مناسب مستقر مي شوند .

   قفس هاي شناور : كيسه قفس هاي شناور توسط يك حلقه يا چارچوب شناور نگهداري مي شود . كاربرد اين قفس نسبت به ساير انواع قفس بيشتر است و مي توان آنها را در اشكال و اندازه هاي مختلف طراحي كرد .

    قفس هاي قابل غوطه وري : كيسه توري يا شبكه هاي توري قفس قابل غوطه وري متكي به يك چارچوب يا دكل است و مي تواند در عمق هاي مختلف آب قرار بگيرد . اين مزيت باعث مي شود كه در شرايط آب و هوايي بد از صدمات در امان باشد . اين مدل قفس در زمان آرامش آب ، در سطح آب نگه داشته مي شود و هنگام بدي آب و هوا درون آب غوطه ور مي گردد .

   قفس هاي غوطه ور : قفس هاي غوطه ور ساده ، معمولاً از تعدادي جعبه هاي چوبي ساخته مي شوند كه در ميان آنها شكافهايي وجود دارد و آب از درون آنها عبور مي كند . اين قفس ها توسط سنگ يا پايك به بستر آب محكم مي شوند .

 

 

2)معيار هاي انتخاب محل استقرار قفس

 سه دسته معيار براي انتخاب محل قفس وجود دارند كه بايد رعايت شوند:

·      بررسي مقدمات شرايط فيزيكو شيميايي محيط كه تعيين مي كند آيا يك گونه مي تواند در محيط به لحاظ دما ، شوري ، اكسيژن ، جريانها و .... پرورش يابد يا خير .

·      عواملي هستند كه با موفقيت يك سيستم قفس ارتباط دارند ( آب و  هوا ، محفوظ بودن ، عمق و بستر

·      بررسي مسائل مربوط به احداث و سود دهي مجتمع پرورشي همانند جنبه هاي حقوقي ، دسترسي ، تاسيسات محلي ، امنيت و بحث -هاي اقتصادي – اجتماعي  

3)شرايط محل استقرار قفس

-   كيفيت آب محل استقرار قفس : دما ، شوري ، اكسيژن ، گل آلودگي و آلودگي آب پارامترهايي هستند كه قبل از نصب قفس در محل مورد نظر بايد مورد توجه قرار بگيرند . هر گونه ماهي در رنج معيني از دما شوري ، اكسيژن بهتر رشد مي كند .  ميزان گل آلودگي كمتر از 100 ميلي گرم در ليتر براي بيشتر گونه ها قابل تحمل است . البته مدت در معرض قرار گرفتن هم مهم است . پرورش دهندگان بايد از محل هايي كه ميزان آلودگي بالايي دارند پرهيز كنند . اصو لاً رودخانه ها احتمال گل آلودگي بالايي دارند و مقدار ماده جامد معلق آنها ممكن است به چندين هزار ميلي گرم در ليتر برسد . از نقطه نظر پرورش ماهي در قفس ، يك آلوده كننده چيزي است كه به ساختمان قفس صدمه بزند ، اثرات منفي روي ماهيان درون قفس يا غذاي مصرفي بگذارد يا در بدن ماهي به مقداري جمع شود كه ديگر قابل مصرف نباشد . در نتيجه محل استقرار قفس بايد تا حد امكان دور از صنايع و نقاط پر جمعيت باشد تا خطر اين آلودگي ها كاهش يابد.

- عمق :

قفس هاي ثابت در مناطق كم عمق درياچه ها و مخازن يا رودخانه ها ودر عمق هاي كمتر از 8 متر مستقر مي شوند . زيرا پيدا كردن تيرك هاي بلند – تر كه بتواند قدرت كافي براي نگه داشتن قفس ها در عمق بيشتر را داشته باشد مشكل است . عمق آب براي قفس هاي شناور چندان مهم نيست اما با افزايش  عمق ، هزينه ها و مشكلات مهار كردن بالا مي رود . براي اكثر انواع پرورش در قفس ، قفس ها بايد در عمق كافي مستقر شوند تا تبادل آب حداكثر باشد و در عين حال كف قفس به اندازه كافي با بستر فاصله داشته باشد . در اثر رسوب مواد زايد در زير قفس ، كيفيت آب اطراف قفس نا مساعد مي شود ، بنابراين بهتر است ماهي هاي درون قفس را 4 الي 5 متر بالاتر از رسوبات نگهداري كرد . عمق مناسب را مي توان با ابزارهاي ساده مثل نخ و شاقول يا پيچيده مثل اكو ساندر به سرعت تعيين كرد . قفس هاي شناور اين مزيت را دارند كه مي توان آنها را به آبهاي عميق تر منتقل كرد .

بستر :

وضعيت بستر روي انتخاب طرح قفس تأثير مي گذارد . در آبهاي شيرين فرو كردن پايه هاي قفس ثابت مشكل است و از قفس هاي شناور استفاده مي -شود . اهميت دريا با بستر صخره اي وجود جريان لايروبي كننده مناسب و كمترين احتمال ايجاد مولد زا ئد مي باشد . وليكن مهاركردن قفس ها در اين محل ها مشكل است .

جريان آب :

تبادل خوب آب هم از لحاظ تأمين اكسيژن و هم از لحاظ برطرف كردن مواد زائد حاصل از سوخت و ساز اهميت دارد . سرعت آب بين 1/0 تا 5/0متر در ثانيه مناسب است و سرعت هاي متوسط بين 2/0 تا 3/0 نيز نتايج رضايت بخشي نشان داده اند . با افزايش سرعت جريان آب هزينه هاي مهار و ساختمان قفس افزايش مي يابد .

4-مواد مناسب ساخت قفس :

مواد مناسب براي ساخت كيسه قفس بايد داراي شرايط ذيل باشد :

-          قوي ، سبك و ارزان

-          مقاوم در برابر پوسيدگي ، ساييدگي ، هوازدگي و مواد چسبنده به تور

-          راحتي كار و قابل تعمير بودن

-          خاصيت كشيدگي زياد

-          بافت صاف و غير خشن براي ماهي

 يك ماده تمام كيفيت هاي ذكر شده را ندارد اما بي شك بعضي مواد براي برخي گونه ها ، محل ها و هدفها مناسبترند . عموماً كيسه قفس را از توري هاي قابل انعطاف كتابي يا نايلوني مي دوزند ، بهعلاوه از شبكه هاي توري غير قابل انعطاف از مواد مختلف و به اشكال مختلف براي مكان و هدفهاي مختلف استفاده مي شود. تور مناسب قفس بايد مقداري سنگين تر از آب باشد تا به راحتي از حلقه شناور اويزان شود و به قدر كافي باشد و توانايي تحمل مقداري وزن ماهي را در هنگام بالا كشيدن تور در زمان صيد داشته باشد .

5- جنبه هاي پرورش در قفس :

از قفس مي توان در پرورش متراكم ، نيمه متراكم و گسترده استفاده كرد . در پرورش گسترده ، ماهي ها متكي به غذاهاي طبيعي و قابل دسترس آبي هستند ولي در روش هاي متراكم و نيمه متراكم غذاي دستي كاربرد دارد .

در پرورش گسترده و نيمه متراكم در قفس ، از گونه ماهي هاي علف خوار و همه چيز خوار و در پرورش متراكم از گونه هاي گوتخوار استفاده مي شود . بيش از 130 گونه ماهي و 12گونه ميگو ، خرچنگ دريايي و خرچنگ معمولي در قفس پرورش داده مي شوند . گونه اننتخابي پرورش تجاري در ايران ماهي قزل آلاي رنگين كمان است . ماهي قزل آلا براحتي به غذاي دستي عادت كرده و ارزش اقتصادي بالايي دارد و همچنين تهيه بچه ماهي به مقدار زياد براحتي امكان پذير است .

-   طول دوره پرورش :

در كشور ما با توجه به دماي آب ، پرورش دهندگان ماهي در قفس بين 4-8 ماه فرصت دارند تا ماهيان مزارع خود را به وزن بازار برسانند .

-   حمل و نقل و رها سازي ماهي در قفس :

24-48 ساعت قبل از حمل و نقل بچه ماهي ها ، غذادهي قطع مي شود و به مسيله مناسبي بچه ماهي ها به محل استقرار قفس منتقل مي شوند . پس از رسيدن وسيله حمل و نقل ماهي به منبع آبي ، قفس را به كنار ساحل نزديك كرده و ماهي ها را توسط لوله هاي پلاستيكي يا برزنتي به داخل قفس تخليه مي كنند يا اينكه ماهي ها را توسط قايق به محل مورد نظر مي برند .

پيش از رها سازي بايد دماي آب ماهي با دماي محيط جديد تقريباً برابر باشد بلافاصله پس از انتقال ماهي در قفس نبايد به آن غذا داد . بر مبناي توليد نهايي هر قفس و محاسبه تعداد تلفات ، ماهي ها را در قفس رهاسازي مي -كنند .

-   غذادهي در قفس :

از غذا دهي در هنگام سرما يا گرماي شديد و هنگام طوفان خودداري شود ، زيرا ماهي ها در اين مواقع اشتهاي مناسبي ندارند . ماهي هاي قفس را بايد به زمانهاي مشخص غذادهي عادت داد .متوسط طولي و وزني هر ماهي غذا با سايز مشخص استفاده مي شود . از دادن غذا هنگام تاريكي يا كدورت آب بايد خودداري شود .

-   صيد ماهيان در قفس :

صيد ماهي هاي قفس بر اساس چرخه توليد ، يا به صورت يكجا ويا مرحله اي انجام ميشود . اگر ماهي ها در زمان رهاسازي يك وزن باشند ، يكجا برداشت وبه بازار ارسال مي شوند اما اگر ماهي ها در هنگام رهاسازي اختلاف وزن داشته باشند ، يا در دوره هاي مختلف رهاسازي شده باشند و در دوره هاي مختلف به وزن بازاري برسند ، مرحله اي صيد مي شوند . 24 ساعت قبل از صيد غذادهي قطع مي شود . براي صيد ماهي از قفس، تور را بالا مي كشند تا حدي كه ماهي ها در يك حجم كوچك از آب جمع شوند سپس با يك ساچوك ماهي ها را از داخل تور خارج مي كنند . در قفس هاي بزرگ از جرثقيل براي بالا كشيدن تور استفاده مي شود . عمليات بعدي، جايگذاري قطعات خرد شده يخ لابه لاي ماهي ها و فرستادن آنها به بازار مصرف است.

6- رعايت چند نكته مديريتي در طول دوره پرورش در قفس :

- بررسي كيفيت آب :

آگاهي از كيفيت آب در طول دوره پرورش به خصوص براي مزارع قفس كه به صورت متراكم در آن ماهي پرورش داده مي شود اهميت زيادي دارد . مهمترين پارامتر هاي آب، اكسيژن محلول و دماست . دما بايد به طور روزانه در اول صبح ، وسط روز و اوايل شب ، اندازه گيري و در جدول مشخصي ثبت شود . اندازه گيري ساير پارامتر ها از قبيل عمق ، شفافيت ،PH ، نيتروژن نيز الزامي است .

بيومتري ماهي ها :

به منظور آگاهي از ميزان رشد ماهيان درون قفس ، بايستي در فواصل منظم از ماهي ها ، نمونه گيري و وزن و طول آنها مشخص شود .

بهداشت و درمان ماهي ها :

قفس در اثر طوفان ، جانوران شكارچي ، اشياي شناور روي آب ، كشتيراني و دزدان فرسوده و خراب شده و براي استفاده مجدد در فصول بعدي پرورش نياز به تعمير دارد . پارگي هاي كوچك توري قفس را مي توان با نخ هاي ابريشمي،در محل ترميم كرد ، اما اگر صدمه ديدگي زياد باشد بايد كيسه تور تعويض شود يا در ساحل تعويض گردد . براي جلوگيري از گرفتگي چشمه ها و تعويض سريعتر آب در قفس ، بهتر است همراه با افزايش وزن ماهي ها ، به ويژه در محيط هاي دريايي ، كيسه هاي توري را با توري چشمه بزرگتر تعويض كرد  .

+ نوشته شده توسط حسین رنجبر در سه شنبه بیستم مرداد 1388 و ساعت 13:8 |